Kim üstün zekalı, yeteneklidir?
Üstün zeka ve özel yetenekli çocuklar belirli alanlarda yaşıtlarından farklı, öne çıkan erken gelişimsel özellikler gösterir.
Bu özelliklerden bazıları: Erken yürüme, erken konuşma, zengin sözcük bilgisi, öğrenme ve bilgiye ilgi ve merak, gelişmiş bellek, yüksek enerji ve hareket düzeyi, özerklik, duyarlılık.
Bunun yanı sıra ayırt edici özellikler: Entelektüel merak, sorgulama, geniş ilgi alanı, gözlem gücü, akıl yürütme, problem çözme, düşünme becerilerini kullanma, soyut düşünme, kendine güven, risk alma, güçlü sezgi, özgünlüğe yönelme, keskin adalet duygusu gibi...
Öncelikle aileler böyle bir çocuğa sahip olduğu için bu durumu bir armağan olarak görmeli, kendilerine sunulmuş bu aramağını özenle işlemelidir.
Nasıl fark edilirler?
Çılgın ve sıra dışı fikirler üretiyor mu? Yaratıcı ve mucit mi?, Kullandığı yöntemlerle ve zihinsel özellikleri nedeniyle sınavlardan yüksek puanlarla karşınıza çıkıyor mu?, Gerektiğinde iyi bir dinleyici ve aynı zamanda tartışmayı, konuyu farklı boyutlarıyla ele almayı tercih eden yönlendirici ve sürücü mü?, Akranlarından ziyade kendinden daha büyükler ve yetişkinlerle mi olmak istiyor?, Sadece bilgiyi hazmeden ve tüketen değil bilgiyi aynı zamanda transfer eden ve kullanan mı?, Özeleştirici yönü kendini ve etrafını sürekli izlemeye ve dönüştürmeye yönelik uyanık tutar mı?
Öğrenme merakını teşvik etmeliyiz
Sormak istediği soruların çoğunun yanıtlarını bildiğini, ancak sorulara sorularla karşılık verme özelliklerini bilerek hareket edip, fikir alışverişlerinde iletişim becerisi kurma yönünde bu durumu fırsata dönüştürebiliriz. Özellikle ilgili oldukları konularda derinlemesine merak uyandırmak öncül felsefemiz olmalı.
Sorularını yanıtlamaktan keyif aldığımızı coşkulu bir şekilde ifade etmeli, onlarla ayrıntılı olarak tartışmalıyız ki sadece fikir almakla yetinmemesini ve beyin fırtınası yaparak soyutlamalara yönelmesini sağlayalım.
Öğrenmenin keyifli yollarını üstün yeteneklilerin zihinsel stratejilerini izleyerek keşfedebiliriz.
İçinde bulunduğu grubun en sivrisi olduğu ve grubun içinde kendini hemen belli eden bir yapıya sahip oldukları şüphesizdir. Özellikle zihnen ve bedenen olayın içindedir, tartışılan konuya hakim olması için çok çabalar harcamasına gerek yoktur. Konuyu kavramanın yanı sıra genellemeler yapar, sonuçlar çıkarır. Özellikle projelerde başı çeker, aktarılanı yeni bir tasarıma dönüştürmek odaklandığı temel noktadır. Belleğinin güçlü olması öne çıkan yönlerinden ancak öngörü ve muhakeme edebilme özelliğinin olması liderlik becerisini sürdürmesine oldukça katkı sağlar. Karmaşıklık en önemli hobisidir.
Bu soruların cevaplarını biliyor muyuz?
- Çocuğumuzun farklılığını biliyor muyuz?
- Çocuğumuzun sorduğu soruları sabırla yanıtlıyor muyumuz?
- Çocuğumuza soru soması için merak uyandırıyor muyumuz?
- İlgi alanlarına dönük fırsatlar sağlıyor muyumuz?
- Çocuğumuza zamanı nasıl ayarlayacağını öğretiyor muyumuz?
- İşlerini nasıl organize edeceğini öğretiyor muyumuz?
- Sorumluluk alma yeteneğinin gelişmesi için özgürlük veriyor muyumuz?
- Çocuğumuzun hedef belirlemesini teşvik ediyor muyumuz?
- Üstün potansiyelli çocuğumuzun ihtiyacını engellemekten kaçınıyor muyuz?
Üstün yetenekliler erken yaşta yönlendirildiklerinde gelişimleri hızlandırılabilir. Var olan potansiyelini kullanma gücü artar. Bu çocuklar yönlendirilmediği, kendini gerçekleştirme ve yaratma fırsatını bulamadığı zaman mutlu olamazlar, kendisi ve çevreleri için risk grubudur.
Böyle bir çocuğa sahip ailelerin bu alanda uzman, psikolog, pedagog ve eğitimcilerden rehberlik alması önemlidir.
Üstün yetenekliler, kendilerine ve çevrelerine katkıda bulunabilmeleri için normal sınıflarda uygulanan programların ötesinde farklılaştırılmış öğrenme yaşantılarına ihtiyaç duyarlar. Çocukların farklı yetenek alanlarına göre tanılanması, potansiyel yeteneğinin keşfedilmesi, motivasyonun sürekli ölçülmesi ve geliştirilmesi gereklidir.
09.01.2012